Το σκιάχτρο της Βαϊμάρης

beckmann_odysseus

Δεν συμμερίζομαι τις απόψεις όσων μπροστά στη γενικευμένη ανομία και τη συχνή χρήση βίας επισείουν το σκιάχτρο της Βαϊμάρης. Είναι ασφαλώς βέβαιο ότι η ανομία που χαρακτηρίζει την κοινωνία μας από τις απλές εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής, όπως το παρκάρισμα, έως τις δομικές κακοδαιμονίες μας, όπως η φοροδιαφυγή, δεν μπορεί να διατηρηθεί για πάντα. Το αίτημα για κάποια κοινωνική τάξη αργά ή γρήγορα θα κυριαρχήσει, είναι ζήτημα αυτοσυντήρησης.

Μπορεί η υπακοή στους νόμους να επιβληθεί με αυταρχισμό; Ω, ναι. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για αυτό το ενδεχόμενο. Όσο πιο γενικευμένη είναι η ανομία τόσο πιο πολύ γιγαντώνει το αίτημα για τάξη άνευ όρων. Από τα δεξιά η τάξη προσφέρεται ως αυτοσκοπός, από τα αριστερά ως το σιδηρούν μέσο για τη δημιουργία της μελλοντικής κοινωνίας. Μεταξύ των δύο άκρων μπορεί να υπάρχουν χιλιάδες διαφορές, όμως ένα βασικό στοιχείο είναι κοινό: η βαθειά περιφρόνηση προς τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου.

Μολονότι η δημοκρατία μας μπορεί να σπάσει είτε από τα δεξιά είτε από τα αριστερά, οι συγκρίσεις με ιδέες και καταστάσεις του παρελθόντος μού φαίνονται απλουστευτικές. Η οικονομική κρίση που διανύουμε δεν είναι όμοια με την κρίση του ’29. Η πολιτική απαξίωση που επικρατεί δεν είναι ίδια με την απαξίωση της δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Οι ακραίες πολιτικές δυνάμεις σήμερα δεν είναι όπως οι ναζιστές ή οι κομμουνιστές της δεκαετίας του ’30.

Η επικράτηση της δημοκρατίας ως οικουμενικής αξίας αρχίζει μετά την αγριότητα του ναζισμού και ολοκληρώνεται μετά την πτώση του σοβιετικού ολοκληρωτισμού. Σήμερα, η δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου δεν μπορούν να αμφισβητηθούν με ιδεολογήματα του παρελθόντος. Τη δεκαετία του ’30 η αμφισβήτηση ήταν ευθεία και συνολική. Αμφισβητούνταν η αξία της δημοκρατίας ως πολίτευματος είτε διότι ήταν αναποτελεσματική (δεξιά) είτε διότι ήταν ταξική (αριστερά). Σήμερα ακόμη και πολιτικές δυνάμεις που συνδέονται ιδεολογικά με το παρελθόν αποφεύγουν την κατά μέτωπο επίθεση στην αξία της δημοκρατίας (π.χ. Λεπέν). Δεν θα ήταν υπερβολή αν υποστηρίζαμε ότι το μέγιστο που επιδιώκουν τα άκρα στην Ευρώπη είναι μια μετατόπιση του κέντρου βάρους της δημοκρατίας προς το μέρος τους. Μέχρι εκεί φτάνουν οι επιδιώξεις τους,, δεν τους παίρνει για τίποτα περισσότερο.

Στα καθ’ ημάς τα πράγματα φαίνονται τελείως διαφορετικά. Οι αναφορές στον Χίτλερ και στον Στάλιν δεν γίνονται από κάποιες περιθωριακές πολιτικές ομάδες αλλά από κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο. Διάφορες ομάδες και οργανώσεις δεν περιορίζονται σε κατά μέτωπο λεκτικές επιθέσεις εναντίον της δημοκρατίας και των θεσμών της αλλά συχνά προσφεύγουν σε απροκάλυπτη βία. Το χειρότερο είναι ότι σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης επιδοκιμάζει ή ανέχεται ένα πρωτόγονο πολιτικό λόγο που εχθρεύεται τη δημοκρατία.

Αυτή η ιδιομορφία μας κάνει πολλούς να επισείουν το σκιάχτρο της Βαϊμάρης. Σε καμία άλλη χώρα της Ευρώπης η κρίση δεν οδήγησε σε υπαρξιακές αμφισβητήσεις της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και σε αναπολήσεις της άμεσης, της λαϊκής ή προλεταριακής δημοκρατίας. Αρκεί η ιδιομορφία μας για να δικαιολογήσει φόβους δημιουργίας ενός αυταρχικού καθεστώτος; Θα απαντούσα αρνητικά όχι μόνον διότι θα πνιγόταν από τη διεθνή απομόνωση και τη μιζέρια που θα δημιουργούσε αλλά και διότι ακόμη και τα αυταρχικά καθεστώτα χρειάζονται μια στοιχειώδη σοβαρότητα που λείπει από μας. Χρειάζονται κάποια ιδεολογία που να πείθει λαό και κρατικούς λειτουργούς. Χρειάζονται κάποιους αρχηγούς με αποφασιστικότητα που να πιστεύουν στο εγχείρημά τους. Οι δικοί μας αντικαθεστωτικοί πολιτικοί στερούνται σοβαρότητας. Κακέκτυπα πολτικών μορφών του παρελθόντος, αναμασούν νεκρά ιδεολογήματα, χωρίς τις περισσότερες φορές να εννoούν όσα διακηρύσσουν. Στην πραγματικότητα η ιδιομορφία μας συνίσταται στο τεράστιο έλλειμμα σοβαρότητας που μας χαρακτηρίζει. Δεν έχουμε γενικά σοβαρούς πολιτικούς, είτε φιλελεύθεροι είναι αυτοί είτε σοσιαλιστές είτε κομμουνιστές είτε φασίστες. Ακόμη και τρομοκράτες σοβαρούς δεν είχαμε.

Αν η πιο πάνω εκτίμηση είναι σωστή, το συμπέρασμα είναι ότι δεν κινδυνεύουμε από κάποιο ναζιστικό ή ακροαριστερό ολοκληρωτισμό. Αυτό, όμως, δεν είναι μεγάλη παρηγοριά. Δεν θα ήταν λιγότερο καταστροφική μια πρόσκαιρη κατάσταση αυταρχισμού που θα επιδιώξει να βάλει τέλος στην ανομία. Ακόμη και μια ημέρα να διαρκούσε η κατάλυση της δημοκρατίας μας θα ήταν αρκετή για να μας γυρίσει δεκαετίες πίσω, να μας καταστήσει μια Βαλκανική χώρα που ψάχνει από την αρχή να βρει το νόημα του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ας μη παίζουμε, λοιπόν, με τη φωτιά. Σοβαροί ή μη οι αυταρχισμοί, είναι όλοι ικανοί για τραγωδίες.

Δημοσιεύθηκε στα Νέα στις 23 Ιανουαρίου 2013

*Max Beckmann, Odysseus and Kalypso ( O Beckmann υπήρξε από τους γνωστότερους και αντιπροσωπευτικότερους Γερμανούς καλλιτέχνες της περιόδου της Βαϊμάρης αν και το συγκεκριμένο του έργο είναι αρκετά μεταγενέστρερο από τη λεγόμενη “Χρυσή Εποχή της Βαϊμάρης”).

This entry was posted in Αρθρογραφία στον Τύπο. Bookmark the permalink.

2 Responses to Το σκιάχτρο της Βαϊμάρης

  1. Tic Tac says:

    Δηλαδη για σενα, ειμαστε τοσο πρωτολειοι τυποι που ουτε μια χουντα δεν μπορουμε να κανουμε σωστα ή ενα αντιγραφο Μιανμαρ; Εγω απ την αλλη πιστευω οτι το “κακο” αρκει για να γινει (αν δεν πιστεψουμε οτι συμβαινει ηδη) εστω κι απο φυρερισκους βαλκανικων προδιαγραφων ή ρεπλικες του Μαο. Φυσικα, απαντω ετσι γιατι εσυ φερνεις τη συμμετρια στην κουβεντα. Εγω σε καμια περιπτωση δε θα προσεγγιζα τον αριστερο κινδυνο ως ομοιο με τον δεξιο. Κι εξαλλου το πιο ανατριχιαστικο ειναι οτι οι ιδιοι πολιτες συμμεριζονται τις περιστολες των δικαιωματων τους, υστερα απο τον μιντιακο πανικο και τις νεοφιλελευθερες πιπιλες περι “συμμαζεματος” εν γενει. Νατη η Βαιμάρη σου. :/

  2. Τεκμηριωμένη και πειστική η ανάλυσή σας, με την οποία συμφωνώ στα περισσότερα σημεία. Είναι σαφές ότι η σημερινή κατάσταση δεν έχει καμία σχέση με τη Βαϊμάρη. Θα ήθελα μόνο να κάνω μια παρατήρηση στο σημείο που γράφετε: “Σε καμία άλλη χώρα της Ευρώπης η κρίση δεν οδήγησε σε υπαρξιακές αμφισβητήσεις …. Αρκεί η ιδιομορφία μας για να δικαιολογήσει φόβους δημιουργίας ενός αυταρχικού καθεστώτος;”
    Η αλήθεια είναι ότι καμία άλλη χώρα της Ευρώπης δεν βίωσε τα αποτελέσματα μιας μείωσης 6,5% του ΑΕΠ, με προοπτική για -10% φέτος και πάλι -6% του χρόνου. Τέτοια νούμερα, με ό,τι συνεπάγονται για την κοινωνία, θα έθεταν σε δοκιμασία τις αντιλήψεις περί δημοκρατίας σε οποιαδήποτε χώρα. Περαιτέρω, “αυταρχικό καθεστώς” δεν είναι μόνο η δικτατορία, όπως τη γνωρίσαμε την περίοδο 67-74, αλλά και άλλες άτυπες μορφές αυταρχικής διακυβέρνησης, με πχ. μη σεβασμό των δικαστικών αποφάσεων από τη διοίκηση, χρήση υπερβολικής βίας για την καταστολή διαδηλώσεων, εκφοβισμό του τύπου κλπ· όπως ακούγεται ότι είναι η κατάσταση σήμερα στην Αργεντινή ή ακόμα στην Ουγγαρία. Αν η οικονομική κρίση επιδεινωθεί κι άλλο, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι στο όνομα της “έκτακτης κατάστασης”, η κοινωνία δεν θα συμφωνήσει ή τουλάχιστον δεν θα ανεχθεί μια διακυβέρνηση με τα παραπάνω χαρακτηριστικά.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s